Phân tích bài thơ Nhàn của nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm

Đề bài: Phân tích bài thơ Nhàn của nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm

Bài làm

Cuộc sống muôn màu muôn vẻ, đa dạng phong phú. Con người luôn phải chọn cho mình những lối sống nhất định để vượt qua những khó khăn trong cuộc sống. Và với tính cách của bản thân, không ham phú quý, không cầu danh lơi, nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm đã chọn cho mình lối sống nhàn, điều đó thể hiện rõ qua bài “Nhàn”.

Nhịp thơ chủ đạo xuyên suốt bài thơ là 2/2/3 giãn, nới câu thơ thể hiện một tâm trạng thanh thản, nhàn hạ, từ từ. Và đến với hai câu đề, tác giả viết:

Một mai, một cuốc, một cần câu

Thơ thẩn dầu ai vui thú nào

Mở đầu bài thơ, tác giả đã sử dụng nghệ thuật liệt kê với một loại “mai,cuốc, cần câu”. Đó là những dụng cụ lao động trong đời sống hằng ngày. Tưởng chừng nhà thơ đã chuẩn bị trước với cuộc sống gần gũi với đất đai, như bao người nông khác. Đại từ chỉ số lượng “một” càng nhấn mạnh cuộc sống giản dị. Những đồ dùng ít ỏi thật đấy, nhưng chỉ cần có những thứ tối thiểu như vậy, đã đủ cho con người an lạc tuổi già…Nhịp sống ung dung tự tại bình yên chất phác làm sao. Sống giữa một cuộc sống như vậy, chắc hẳn một tâm thế “thơ thẩn” thoải mái, thảnh thơi,tự do, không quan tâm, mặc kệ những thú vui xô bồ ở ngoài kia. Như vậy, tưởng chừng vật chất xung quanh nhà thơ là tối thiểu nhưng đổi lại là một tinh thần tối đa thoả mãi với nhu cầu của nhà thơ.

Xem thêm:  Suy nghĩ về bệnh thành tích trong xã hội

Đến với hai câu thực tiếp theo, nhà thơ đã khái quát lên quan niệm sống khi sử dụng nghệ thuật điển hình, đối, tương phản:

Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ

Người khôn người đến chốn lao xao

Một loạt từ đối, “ta-người”, “dại-khôn”, “tìm nơi vắng vẻ-đến chốn lao xao”. Ở đây, nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm đã đưa ra hai lối sống hoàn toàn tương đối lập trái ngược nhau. Một bên là nơi yên tĩnh, vui vẻ, yên bình, dân dã chỉ nơi thôn quê, nơi con người và thiên nhiên gắn bó bầu bạn. Đối lập ngược lại là nơi xô bồ, tấp nập, chen lấn, tranh giành quyền lực, nơi quan trường đầy âm mưu. Nhà thơ đã dùng cách nói mỉa mai về “dại-khôn”. Tưởng chừng giữa chốn thị phi ngoài khi, người người tưởng chừng khôn ngoan lợi dụng thời cơ cầu danh lợi, hám vinh hoa phú quý, nhưng thực ra, người tránh không được, người lại tìm đến. Giữa cái xã hội suy vi thì bỏ những phú quý danh lợi với một người thì quả là điều khó khăn:

Xưa nay phường danh lợi

Tất tả trên đường đời

Đầu gió hơi men thơm quán rượu

Người say vô số, tỉnh bao người

(Bãi cát ngắn đi trên bãi cát-Cao Bá Quát)

phan tich bai tho nhan - Phân tích bài thơ Nhàn của nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm

Phân tích bài thơ Nhàn

Nguyễn Bỉnh Khiêm đã đầy bản lĩnh tự tin khi nhận mình là dại và cho người đời là khôn. Bởi khi tìm về nơi vắng vẻ ông được là chính mình không phải cúi đầu luồn ai, kham lưng quỳ gối, không phải là nô lệ cho danh cho lợi. Chính vì thế có thể thẳng lưng, bước thẳng đầu đi. Vậy cái dại đó chính là dại khôn trong cách nói ngược với giọng mỉa mai:

Xem thêm:  Văn chương

Khôn mà hiểm độc là khôn dại

Dại vốn hiền lành là dại khôn

Đó cũng chính là cách ứng xử của những người trí thức thấu hiểu lẽ đời, nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm lánh tục chứ không hề lánh đời.

Và không chỉ chọn cho mình lối sống giản dị thanh thản mà nhà thơ còn chọn cho mình lối sống gần gũi thiên nhiên, chan hoà cảnh sắc:

Thu ăn măng trúc đông ăn giá

Xuân tắm hồ sen hạ tắm ao

Vỏn vẹn hai câu thơ nhưng nhà thơ đã đề cập đủ bốn mùa, xuân hạ thu đông. Thiên nhiên đã luân chuyển bốn mùa trong sạch, thanh mát với hương vị, màu sắc. Mùa thu có măng tươi, mùa đông có giá, xuân trong lành tắm ao với hương sen tinh khiết thanh cao, hè mát lành đắm mình trong làn nước ao trong lành. Tất thảy tạo nên một cuộc sống thật an nhàn. Đúng với quan niệm của các nhà thơ xưa “Nhàn một ngày là tiên một ngày”. Được tận hưởng đắm chìm trong thiên nhiên, cuộc sống yên ả mà tràn đầy sức sống, tâm hồn như được gột rửa khỏi bụi trần vậy há chăng phải tiên sao? Và con người càng hoà đồng với thiên nhiên thì khí tiết càng thanh cao, tâm hồn càng trọn vẹn.

Cuối cùng đến với hai câu kết, nhà thơ thể hiện một triết lý sống:

Rượu đến cội cây ta sẽ uống

Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao

Tác giả tìm đến rượu say nhưng thực chất là tỉnh trong cái nhìn đối với phú quý. Cách ngắt nhịp 2/5 cho chúng ta thấy tâm thế, tư thế đứng trêm danh lợi, coi thường phú quý. Danh lợi hào hoa đó chỉ là giấc chiêm bao, một giấc mơ không có thực và cũng không phải là đích của cuộc sống. Như vậy, càng khẳng định cách lựa chọn lối sống đúng đắn của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Và càng thấy rõ nhàn là một lối sống đẹp không thoát ly cuộc sống, hợp với thiên nhiên, hợp với tu dưỡng nhân cách có điều kiện sáng tác thơ văn, có điều kiện dưỡng sinh và kéo dài tuổi thọ.

Xem thêm:  Bài thơ Đây mùa thu tới của Xuân Diệu mang một âm điệu buồn man mác

Qua bài thơ Nhàn, ta thấy tâm hồn của nhà thơ thanh cao nhường nào, và là một tấm gương sáng ra sao. Từ đó, với cuộc sống ngày nay, đôi khi chúng ta cũng nên có một lối sống nhàn, dành thời gian cho chính bản thân đẻ tận hưởng cảm nhận cuộc sống một cách đúng nghĩa.

Hoa